Eerlijk zeggen: kijk je van tevoren of een toilet bezet is, of ben je een rücksichtsloze ‘deurtrekker’? In een wegrestaurant had ik te maken met een deurtrekker bij wie pas na drie ferme klinkrukken het kwartje viel dat het toilet wel eens bezet kon zijn. Het eerste dat mij te binnen schoot was: gut, dat mensen niet lezen wisten we al, maar het scannen van de bezetknop van een wc wordt nu ook al een probleem. Je vraagt je af wat deze man met een krant of een gebruiksaanwijzing zou doen.

Een jaar of wat geleden interviewde ik een verzamelaar van ‘safety instruction cards’, je weet wel, die geplastificeerde kaarten met noodinstructies in de stoelvakken van een vliegtuig. Daarop staan tekeningetjes en pictogrammen die aangeven wat je moet doen als de vliegmachien wat heftiger daalt dan de bedoeling is. Zwemvestjes, nooddeuren en vluchtroutelampjes op de vloer; dat werk. De man had enkele duizenden kaarten van allerlei verschillende luchtvaartmaatschappijen bij elkaar gesprokkeld. Vliegtuigmaatschappijen doen er alles aan om deze kaarten zo duidelijk mogelijk te maken. Maar voor wie doen ze dat? Ooit iemand op zo’n kaart zien kijken? Ik niet.

Een safety instruction card zou je kunnen zien als een ‘gebruiksaanwijzing voor als het fout gaat’. En die wil je eigenlijk (tegen beter weten in) pas gebruiken als het daadwerkelijk fout gaat. De Mac ontleent zijn kracht aan het feit dat je eigenlijk geen gebruiksaanwijzing nodig hebt om hem te kunnen gebruiken. Gaat er iets mis, dan roep je het Help-programma op, al loop je daarmee het risico dat de uitleg ophoudt waar jouw probleem begint. En dan? Och, dan ga je op zoek naar een geschikt Mac-forum. De ware slimmeriken gebruiken natuurlijk Google om van hun digitale sores af te komen. Als je met een Mac-probleem in je maag zit, dan is de kans immers groot dat andere gebruikers tegen datzelfde probleem zijn aangelopen. Omschrijf je probleem, foutmelding of dit-moet-toch-anders-kunnen-vraag nauwkeurig, zet woorden die bij elkaar...

[ Meer... ]

Ja, jongens en meisjes, de politiek. Veiligheid op straat, beter onderwijs en meer van die open deuren. Gelukkig ben ik meer van het kleine leed. Apostroffen die verkeerdom staan bijvoorbeeld, dat is pas erg. Ik heb in de krant tijdenlang 's-Hertogenbosch zien staan. Totdat ik het niet meer kon aanzien, en de krant heb verwittigd van deze typografische malheur. Binnen een paar dagen stond de apostrof weer netjes als een negentje. Uiteraard ontving ik de dagen daarna zákken met post van lezers die mij uitvoerig dankten voor deze waardevolle interventie.

Maar er zijn ergere dingen inderdaad. Het afkappen van films op tv bijvoorbeeld. Op het moment dat je de aftiteling verwacht, dondert de zender je subiet in een reclameblok. Aan de andere kant: in de bioscoop kappen de meeste bezoekers de film vrijwillig af. Hoeveel mensen zie je nog zitten op het moment dat het Dolby-logo in beeld verschijnt? Ja ha, alleen ik zit er dan nog. En mevrouw Voshaar natuurlijk.

En nu kom ik zowaar in de buurt van ‘mijn onderwerp’. Een film, ook een vakantiefilm, heeft een begin en een eind. Met iMovie schud je in een handomdraai wat gecentreerde tekstjes over de eerste beelden van je film. Het hoort erbij, maar erg veel eer valt er niet aan te behalen, zo luidt vaak de redenering. Maar dat is een misvatting.

In de laatste vijftig jaar zijn titelschermen uitgegroeid tot een discipline van toegepaste kunst waar je eigenlijk niet meer omheen kunt. Gewoon wat titels en credits op het scherm kwakken, bwoah, dat kan eigenlijk niet meer. In de aanloop van een film heb je te maken met ‘de verwachtingsvolle kijker’. Is het wat of wordt het niks? De filmmaker en de titelontwerper hebben maar een paar schamele minuten om de kijkers op het puntje van hun stoel te krijgen. Hoe moeten de bewegende beelden en letters in elkaar grijpen?



In het begin van deze eeuw speelde ik ooit met het idee om een titelschermenfestival te organiseren. Maar tussen denken en doen gaapte een te g...

[ Meer... ]

Wat krijg je als je met Command-n een nieuw mailbericht aanmaakt en begint te typen? Ah juist ja: een reeks woorden in het lettertype Helvetica. Maar waarom eigenlijk? Is-ie mooi & functioneel? Past hij goed bij de Apple-uitstraling? En bovenal: is de Helvetica zo goed leesbaar op het beeldscherm? Wat mij betreft NEE!

Het vreemde is dat bijna de volledige Mac-interface is opgebouwd met een lettertype dat veel beter scoort op de schaal van functioneel & leesbaar. De open lettervormen van de Lucida Grande zorgen ervoor dat je zelden met dichtgeknepen ogen naar een menu of een paletje hoeft te staren. Alle karakters staan op zichzelf en gaan niet op een irritante manier aan elkaar plakken. Duidelijk. Eenvoud. Apple.

Nu maakt Helvetica sowieso al tientallen jaren de tongen los. Volgens de een is het een klassieker, de ander heeft het helemaal gehad met “die kille neutraliteit” van de letter. Maar zelfs de grootste Helvetica-hater moet toegeven dat het lettertype van grote betekenis is geweest voor de visuele communicatie van de laatste 50 jaar. In 2007 verscheen er zelfs een heuse documentaire van 80 minuten over de – toen vijftigjarige – Helvetica.



Mocht je erin slagen die film een keer te bekijken (het internet is groot), dan begrijp je dat Apple het in 1984 helemaal zag zitten om de Helvetica op te nemen als een van de systeemlettertypen. Sterker nog: de Mac heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het wijdverbreide gebruik van de digitale Helvetica. Vanuit dat oogpunt is het geen wonder dat Apple de letter tot op de dag van vandaag als een onregelmatige rode draad door het besturingssysteem laat lopen.

Maar goed: ik heb het hier al eerder gezegd. Er is iets raars aan de hand op de afdeling die Apple’s typografische beleid uitstippelt. Of ze zitten daar íets te ver achterover te leunen óf ze zijn achter de schermen bezig met een geniale typografische inhaalslag. Want zeg no...

[ Meer... ]

Een versmalling van 60%, zo schatte ik. Maar ik had natuurlijk eerst ‘wat knap’ moeten zeggen. Mijn dochter kwam thuis met een volleybal-oorkonde met een kopregel die tussen de klauwen van een typografische draaibank terecht was gekomen. Je zag de worsteling van de maker om het woord ‘volleybaloorkonde’ zo groot mogelijk op één regel te krijgen. En dus meende hij of zij er goed aan te doen om een groot lettercorps te combineren met een wááánzinnig versmallingspercentage. Met als resultaat dat het belangrijkste woord nagenoeg onleesbaar is.

Het fijne van typografie is dat er standaardregels zijn waar je vaak blind op kunt varen. Houd je je daaraan, dan sla je in ieder geval geen typografisch modderfiguur. De meeste mensen zijn wel in staat om aan te voelen dat een tekst ‘slecht leesbaar’ is, maar kunnen niet aangeven waar ’m dat nou precies in zit.

‘De letters moeten groter’, hoor ik vaak. Maar meestal ligt het daar juist niet aan. Tussen de honderden factoren die de leesbaarheid van een tekst bepalen, neemt de interlinie (regelafstand) een top 10-positie in. Met wat meer witruimte tussen de regels, vliegt je oog al een stuk lekkerder over een tekst. Ja echt, zo simpel is het. Wit is het geheim van de smid.

Maar om terug te komen op de versmalde tekst op de oorkonde: het fors samenknijpen van een woord (meer dan 12%) is de doodsteek voor de leesbaarheid ervan. Zit je krap in de ruimte en valt er niets meer in te korten? Gebruik dan een condensed versie van een lettertype. Hierbij heeft de letterontwerper het font opnieuw getekend in een versmalde ‘setting’ zodat de verhouding van de lettervormen intact blijft.

In een vorige blog haalde ik het probleem aan van ‘rivieren’ in een blokvormtekst op de iPad. Tot nu dacht ik altijd dat automatische woordafbreking in een ‘lopende tekst’ op een beeldscherm niet mogelijk was. Maar hé, dat blijkt dus wel degelijk te kunnen!